ΜΙΑ ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΣΕΙΡΑ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΤΟΥ NETFLIX
Ένα τραγούδι σημαίνει διαφορετικά πράγματα για τον καθένα.
Όταν με ρωτάνε "Τι σημαίνει;" λέω
"Ό,τι σημαίνει γα σας. Δεν θα πω τι σημαίνει για μένα, γιατί...
μπορεί έτσι να χαλάσω τις ψευδαισθήσεις σας".
Oύτε δύο άνθρωποι δεν συμφωνούν στον ορισμό της φολκ μουσικής.
Ο δικός μου ορισμός είναι ότι πρόκειται για μια διαδικασία
με ιστορία χιλιάδων χρόνων.
Κάποτε,
πολύ παλιά, ένας Ζουλού πήγε σ' ένα μικρόφωνο
στο μόνο στούντιο της Αφρικής
και τραγούδησε 13 νότες που απέφεραν κέρδη 16 εκατ. δολ.
ΡΙΑΝ ΜΑΛΑΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ / ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Αλλά τίποτα δεν δόθηκε, αφότου πέθανε,
στους απογόνους του στη Νότια Αφρική.
Υπάρχουν εκατομμύρια τραγούδια σαν αυτό στον κόσμο
και το φοβερό είναι ότι πολλά από αυτά έρχονται εδώ.
Αυτό θέλω να το τραγουδήσουμε μαζί.
Είναι από τη Νότια Αφρική.
Έχω μια καθαρή ανάμνηση από αυτόν, ήμουν τριών ή τεσσάρων
και η μητέρα μου έφτιαχνε μακαρόνια.
Είχε ζωηρή, πρόσχαρη προσωπικότητα και αρκετά καλή φωνή
και έλεγε κάτι ακαταλαβίστικα "Wimoweh, a-wimoweh..."
όπως λένε όλοι.
Ωραία!
Σ' όλους σηκώνεται η τρίχα όταν ακούνε αυτό το τραγούδι,
και περιμένουν ότι θα τους διασκεδάσει.
Μου είναι δύσκολο να σκεφτώ κάποιο τραγούδι που να έχει καλύψει
μεγαλύτερη απόσταση σε χώρο και χρόνο.
ΠΙΤ ΣΙΓΚΕΡ "WIMOWEH" (1952)
ΤΑ ΦΙΛΑΡΑΚΙΑ "THE LION SLEEPS TONIGHT" (1996)
ΑΝΡΙ ΣΑΛΒΑΝΤΟΡ "LE LION EST MORT CE SOIR" (1962)
Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΤΩΝ ΛΙΟΝΤΑΡΙΩΝ "THE LION SLEEPS TONIGHT"
Αν αναρωτιέστε τι στο καλό σημαίνει,
σημαίνει "Το λιοντάρι κοιμάται, το λιοντάρι".
Ο θρύλος λέει "Το λιοντάρι δεν πέθανε, κοιμάται.
Θα ξυπνήσει και θα μας οδηγήσει στην ελευθερία".
Όταν το σκέφτομαι, μου φαίνεται φοβερό
και ντροπιαστικό το ότι δεν ήξερα την ιστορία.
Πρέπει να 'χα ήδη γκρίζα μαλλιά όταν έμαθα σε τι αναφέρεται το τραγούδι
και πόσο τυφλός υπήρξα πριν ακούσω την αυθεντική ηχογράφηση του 1939.
ΣΟΛΟΜΟΝ ΛΙΝΤΑ & THE EVENING BIRDS "MBUBE" (1939)
Ο Ρίαν Μαλάν, συγγραφέας και δημοσιογράφος,
οι πρόγονοι του οποίου ήρθαν στη Νότια Αφρική τον 17ο αιώνα.
Ένας συγγενής του, ο Ντ. Φ. Μαλάν,
ήταν ο πρώτος πρωθυπουργός του Εθνικού Κόμματος
και ο πρώτος που επέβαλε το απαρτχάιντ,
κάτι με το οποίο πάλεψε σε όλη του τη ζωή.
ΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΡΙΑΝ ΜΑΛΑΝ ΓΙΟΧΑΝΕΣΜΠΟΥΡΓΚ, ΝΟΤΙΑ ΑΦΡΙΚΗ
Παιχνιδιάρη σκυλάκο.
Ονομάζομαι Ρίαν Μαλάν,
είμαι Νοτιοαφρικανός, είμαι Αφρικάνερ,
είμαι συγγραφέας, παίζω λίγη μουσική
και πίνω πολύ. Καπνίζω τσιγάρα.
Ναι, θα πιεις καφέ.
Όταν ήμουν παιδί, ένιωθα
θαμμένος κάτω από αυτό το απίστευτα βαρύ φορτίο
ιστορίας και ενοχής που μου φορτώθηκε στην πλάτη.
Η ιστορία των Μαλάν
ήταν ένας από τους παράγοντες που βάρυνε σε μεγάλο βαθμό τη...
νεανική μου συνείδηση.
Ο Δρ Ντ. Φ. Μαλάν,
αυτός κι ο παππούς μου ήταν ξαδέρφια.
Ήταν ο πρώτος πρωθυπουργός του απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής του 1948.
Το Μεγάλο Απαρτχάιντ βασίστηκε στον ρατσισμό και τη "λευκή υπεροχή".
Είχα φοβερές ενοχές για το απαρτχάιντ και την εμπλοκή μου σ' αυτό.
Για να αντέξει, ο πατέρας μου εθελοτυφλούσε
στη ζημιά που έκανε το απαρτχάιντ στους μαύρους.
Οι διαδηλώσεις ενάντια στις αυστηρές απαρτχάιντ πολιτικές της κυβέρνησης
φούντωσαν και κατέληξαν σε βία. Η Νότια Αφρική ήταν σε αναβρασμό.
Σε μια παλιά μου ανάμνηση,
διαβάζω στο Time για τις περιπέτειες του Τσε Γκεβάρα.
Είχε εντυπωσιακές φωτογραφίες με τον μπερέ, πολύ κουλ.
Αποφάσισα ότι ήμουν κι εγώ κομμουνιστής και θυμάμαι
ότι είπα στη Μίριαμ Σαμπαλάλα, την υπηρέτριά μας,
ότι ήμουν κομμουνιστής κι όταν μεγάλωνα, θα καθαρίζαμε
τη βρομιά του απαρτχάιντ και θα την ελευθέρωνα.
Θυμάμαι ότι νόμιζα...
περίμενα ότι θα μου 'λεγε "Σ' ευχαριστώ" ή κάτι τέτοιο.
Αντίθετα, μου λέει "Ah, suka", δηλαδή,
"Άσε μας, βλακείες λες".
Και είχε απόλυτο δίκιο. Αλλά αγαπούσα τους Αφρικανούς.
Μ' άρεσε να είμαι μαζί τους,
να ακούω τη μουσική τους στο ραδιόφωνο.
Μ' άρεσαν τα φαγητά τους.
Είναι ένα πολύ παλιό αφρικανικό ζήτημα, μα ήθελα να γίνω υπέρμαχος...
της απελευθέρωσης των μαύρων, γιατί το έβρισκα κουλ.
Μια νύχτα στις αρχές του '70
το σκάσαμε με τους φίλους μου και φτιάξαμε γκράφιτι
σ' ένα γιγάντιο ανάχωμα της Εμπάιρ Ρόουντ,
μιας τεράστιας λεωφόρου στο Γιοχάνεσμπουργκ.
Γράψαμε τη δίμετρη σε ύψος επιγραφή "Είμαι μαύρος και είμαι περήφανος".
ΜΑΥΡΗ ΔΥΝΑΜΗ
Μια φωτογραφία της μπήκε στην τοπική αφρικάανς εφημερίδα,
με το σχόλιο ότι η Ασφάλεια το ερευνούσε.
Για τον περίγυρό μου ήταν ωραίο,
ένα πλήγμα κατά της κακής αυτοκρατορίας.
Όμως, κατά την ενηλικίωσή του,
κάθε Νοτιοαφρικανός έπρεπε να στρατευτεί
και να πάει να πολεμήσει τους κομμουνιστές.
Δεν πίστευα σ' αυτήν την ιδεολογία. Δεν πίστευα
στο απαρτχάιντ.
Απέφυγα την επιστράτευση για δυο-τρία χρόνια κι όταν δεν γινόταν άλλο,
στις 9 Μαΐου 1977 μπήκα στο αεροπλάνο και πέταξα για τη χώρα του World of Color.
Κατέληξα στο Λος Άντζελες,
να γράφω κριτικές για τη ροκ σε μικρά περιοδικά
με το ψευδώνυμο "Νέλσον Μαντέλα".
Δεν μπορούσα να βάλω το όνομά μου, δεν είχα χαρτιά.
Αν με συναντούσες όταν έφτασα
κι έλεγες "Ποιος είσαι και τι θες εδώ;"
θα σου συστηνόμουν ως ένας δίκαιος λευκός που ήταν...
ολόψυχα ενάντια στο απαρτχάιντ από τότε που το κατάλαβε.
Αλλά ήξερα γιατί έφυγα από τη Νότια Αφρική.
Έφυγα επειδή τα φυλετικά προβλήματα έμοιαζαν παντελώς ανεπίλυτα.
Είναι αδύνατον να επιλυθούν,
επίκειται φρικτός φυλετικός πόλεμος
και δεν θέλω να συμμετέχω, γιατί είμαι δειλός. Αυτή είναι η αλήθεια.
Ήμουν σχεδόν 30 όταν ξεκίνησαν οι τελικές συγκρούσεις
τον Σεπτέμβριο του 1984.
Ξέσπασαν εξεγέρσεις και βιαιοπραγίες μεγάλης κλίμακας
και εξαπλώθηκαν αστραπιαία σε όλη τη χώρα.
Όχλοι με πέτρες στους δρόμους, αστυνομία με τεθωρακισμένα,
κόσμος να πεθαίνει καθημερινά.
Το παρακολουθούσα από μακριά
κι έπρεπε να επιστρέψω και...
να το αντιμετωπίσω.
Ήμουν δημοσιογράφος, νέος, φιλόδοξος.
Είχα μια ιδέα για ένα βιβλίο εντελώς πρωτότυπο για μένα.
ΝΟΤΙΑ ΑΦΡΙΚΗ
Θέμα του My Traitor's Heart, η εθνοφοβία και το φυλετικό μίσος.
Ο Ρίαν Μαλάν ανήκει σε μια φυλή Αφρικάνερ που εποίκισε εκεί πριν από 300 χρόνια.
Από πέρυσι που εκδόθηκε, το βιβλίο My Traitor's Heart
έχει αποσπάσει διθυράμβους στο κυνήγι της ωμής αλήθειας για τη Νότια Αφρική.
Ας μιλήσουμε γι' αυτήν την ειλικρίνεια. Γράφετε "Μερικοί λευκοί
βλέπουν κίνδυνο σε έναν μαύρο.
Άλλοι βλέπουν αγριότητα, άλλοι ένα θύμα, άλλοι έναν ήρωα.
Πολύ λίγοι βλέπουν καθαρά". Εσείς πόσο καθαρά θεωρείτε ότι είδατε;
Η εμπειρία του να είσαι λευκός στη Νότια Αφρική
βιώνεται, δεν περιγράφεται.
Κουράστηκα με τις βλακείες μου,
ώρα να πω την αλήθεια. Μαλάν με λένε
και είμαι ένας από αυτούς. Έτσι το βλέπω.
Είναι εντελώς αξιολύπητο να αρνείσαι την πραγματική σου ταυτότητα.
Αγαπάω τους μαύρους, αλλά τους φοβάμαι κιόλας. Φόβος και αγάπη.
Είμαι θύμα της ίδιας ακριβώς ρατσιστικής ψύχωσης
και των παράλογων φόβων που δένουν τους λευκούς Νοτιοαφρικανούς
και καθόρισαν τη συμπεριφορά μας.
Αυτά θα έπρεπε να γράφω. Είναι το μόνο που έχει σημασία,
το μόνο σημαντικό που ξέρω για τη Νότια Αφρική.
Προέρχομαι από εξαιρετικά πολύπλοκη χώρα.
Οφείλαμε να αναγνωρίζουμε ειλικρινά τις διαφορές μας.
Να ξεριζώσουμε την καρδιά μας, να ρισκάρουμε και...
να δούμε αν υπάρχει σωτηρία.
Η πίστη είναι το μόνο όπλο ενάντια στο σκοτάδι,
στο σκοτάδι που έχουμε μέσα μας.
ΜΟΥΕΛΙ ΕΜΖΙΖΙ
Η Νότια Αφρική είναι γνωστή για τον αγώνα της για την ελευθερία
και για τη μουσική της.
Οι ήχοι της έχουν αιχμαλωτίσει τη φαντασία μας
και το παγκόσμιο ενδιαφέρον.
Πάρτε μια γεύση.
Το 1999, λοιπόν...
έχουμε στη Νότια Αφρική τον Τζόνι Κλεγκ, ή "Λευκό Ζουλού",
που είναι ορόσημο ως Ζουλού αστέρας της ποπ.
Τον γνώρισα σε ένα μπάρμπεκιου, που εκεί το λέμε "μπράιφλεϊς"
και μου είπε για εκείνο το τραγούδι, το "Mbube",
που ηχογραφήθηκε στο Γιοχάνεσμπουργκ τη δεκαετία του '30.
Ήθελα να το παίζω καλά ενημερωμένος Νοτιοαφρικανός
και το θεώρησα προχώ και κουλ και μου φάνηκε φοβερό
και ντροπιαστικό το ότι δεν ήξερα την ιστορία.
Κι έτσι είπα ν' αρχίσω να το ψάχνω.
Ήταν η πρώτη φορά που άκουγα για τον Σόλομον Λίντα.
ΡΟΜΠ ΑΛΙΓΧΑΜ - ΠΡΩΗΝ ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΚΑΣ GALLO MUSIC PUBLISHERS
Βασικά μου συστήθηκε και επικοινώνησε μαζί μου ο Ρίαν Μαλάν.
Μόλις είχε ξεκινήσει, ας πούμε,
να σκαλίζει την ιστορία.
Έχουμε 1939 και βρισκόμαστε στο Γιοχάνεσμπουργκ.
Ο Σόλομον Λίντα ήταν Ζουλού εργάτης από την ύπαιθρο.
Την ημέρα έκανε χαμαλοδουλειές,
μα τη νύχτα τραγουδούσε με το κουλ συγκρότημα Evening Birds.
Οι μαύροι, βασικά, εκτοπίζονταν δραστικά,
άρα έπρεπε να αφήσουν τις αγροτικές περιοχές
για να βρουν δουλειά στις πόλεις.
Όπως το καταλαβαίνω εγώ, ο Σόλομον Λίντα αρχικά δούλευε στο ξενοδοχείο Κάρλτον.
Η πόλη είχε αναπτυχθεί στην καρδιά της Αφρικής και είχε
ουρανοξύστες και ηλεκτρισμό, τα οποία δεν υπήρχαν στα μέρη του.
Νεαρέ, τι θέλεις;
Το αφεντικό σάς στέλνει αυτό το γράμμα.
Οι άντρες, τις ώρες που δεν δούλευαν, μαζεύονταν και σχημάτιζαν χορωδίες.
Κάτι σαν ενδιαφέρουσες μίξεις από αφροαμερικανικές ρίζες,
συνδυασμένες με στοιχεία αυτόχθονης μουσικής.
Τα σαββατοκύριακα οι χορωδίες ανταγωνίζονταν η μία την άλλη.
Ο Σόλομον ήταν ένας άνθρωπος
με αρκετά ασυνήθιστες μουσικές ικανότητες,
γιατί ήταν φανταστικός τραγουδιστής.
Οπότε...
αυτό προφανώς τον έκανε
υποψήφιο για να γίνει επικεφαλής της δικής του χορωδίας.
Βρίσκονται στο στούντιο ηχογράφησης της Gallo, το παλαιότερο της Αφρικής.
Αυτοί που είναι πίσω αρχίζουν τα α καπέλα φωνητικά...
Και οι μεσαίες φωνές...
Το "Mbube" ηχογραφήθηκε
τρεις φορές. Τρεις ηχογραφήσεις.
Μόνο στη δεύτερη, και ακριβώς στο τέλος,
στο τελευταίο ρεφρέν, είναι που ξαφνικά αυτοσχεδιάζει.
Κι ο Λίντα πλησιάζει στο μικρόφωνο
και τραγουδάει αυτές τις νότες που...
άλλαξαν την ιστορία.
Οι πωλήσεις του "Mbube" έφτασαν τους 100.000 δίσκους.
Εκείνη την εποχή ήταν τεράστια επιτυχία.
Ξέρετε, μέσα σε 15-20 χρόνια
το ίδιο το μουσικό αυτό είδος έγινε γνωστό ως "Mbube",
γιατί ακουγόταν σαν το τραγούδι του Λίντα.
Το στιλ Mbube εξακολούθησε να είναι δημοφιλές.
Έγινε Ισικουέλε Τζο,
μετά Κοτόζα Εμφάνα
και κατέληξε ως Ισικαταμίγια.
Δείτε κάποιον σαν τον Τζόζεφ Σαμπαλάλα, τον επικεφαλής
των Ladysmith Black Mambazo.
Δηλαδή,
τον έχω ακούσει σε διάφορες περιστάσεις
να αποδίδει φόρο τιμής στον Σόλομον Λίντα ως πατέρα του είδους.
Με την όμορφη φωνή του, σαν πουλί.
ΤΖΟΖΕΦ ΣΑΜΠΑΛΑΛΑ LADYSMITH BLACK MAMBAZO
Είναι λες και...
είσαι ο βασιλιάς.
Όταν μιλάμε για τον Σόλομον Λίντα,
μιλάμε για έναν από τους ήρωές μας.
Είμαστε κάτι σαν...
γιοι του.
ΜΙΡΙΑΜ ΜΑΚΕΜΠΑ "MBUBE" (1962)
Aυτό το τραγούδι έγινε η πιο φημισμένη μελωδία
που έβγαλε ποτέ η Αφρική
και ίσως και η πιο προσοδοφόρα.
Το 1999 μου ζήτησαν από το Rolling Stone μερικές ιστορίες.
Έγραψα μια πιασάρικη σύνοψη και διάφορα από το μυαλό μου
για την ιδιαίτερη διαπολιτισμική ιστορία του τραγουδιού.
ΚΑΡΛ ΝΤΕΝΒΕΡ "WIMOWEH" (1964)
Άρχισα έρευνα για το Rolling Stone.
Τότε το τραγούδι ήταν πιο γνωστό
επειδή είχε παίξει στην ταινία Ο Βασιλιάς των Λιονταριών
κι μετά στο ομώνυμο μιούζικαλ του Μπρόντγουεϊ.
Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΤΩΝ ΛΙΟΝΤΑΡΙΩΝ "THE LION SLEEPS TONIGHT" (1997)
Όταν έφτασα στο τέλος της εκπληκτικής αυτής ιστορίας,
είπα "Φυσικά πρέπει να εξακριβώσουμε πού πήγαν τα λεφτά".
Είναι σαν διάσημες τελευταίες λέξεις.
Η μουσική ήταν το εύκολο μέρος της έρευνας και μετά πέρασα μήνες
ψάχνοντας πού είχαν πάει τα λεφτά.
Εντόπισα τις κόρες του Σόλομον Λίντα.
Τις επισκέφτηκα στο σπίτι τους, στο Ζόλα.
ΖΟΛΑ, ΣΟΒΕΤΟ ΝΟΤΙΑ ΑΦΡΙΚΗ
Ξεκίνησα με τη συνήθη φοβία, αναρωτούμενος αν θα μου έκλεβαν το αμάξι
ή αν θα επέστρεφα ζωντανός.
Σταμάτησα έξω από το σπίτι, χτύπησα και μου άνοιξε η Ελίζαμπεθ.
Πρέπει επίσης να πω ότι τότε οι αδερφές ήταν τέσσερις.
ΚΟΡΕΣ ΤΟΥ ΣΟΛΟΜΟΝ ΛΙΝΤΑ
ΝΤΕΛΦΙ
ΕΛΙΖΑΜΠΕΘ
ΦΙΛΝΤΑ
Είχαμε τους δίσκους του και το γραμμόφωνό του,
οπότε έτσι άκουσα το "Mbube".
Η μάνα μου έλεγε "Αυτή η καθαρή φωνή... ο πατέρας σου είναι".
Όταν έβγαινε ο ήχος από το ηχείο,
έγερνα κοντά, ελπίζοντας ότι θα μπορέσω να τον δω εκεί μέσα.
Όταν άκουγα τη φωνή του, νόμιζα ότι θα τον έβλεπα.
Ούτε που ξέραμε ότι η σύνθεση ενός τραγουδιού έχει λεφτά.
Απλώς ήμασταν χαρούμενες που ξέραμε ότι ο μπαμπάς μας είχε ένα τραγούδι σε δίσκο,
γιατί ήμασταν παιδιά τότε.
Ρώτησα "Έχετε έσοδα από αυτό το τραγούδι;"
και είπαν "Το μόνο που ξέρουμε είναι...
ότι κάποιος έκανε κάτι στο εξωτερικό με τη μουσική του,
αλλά δεν ξέρουμε τι, και κάποιος λευκός δικηγόρος
στο Γιοχάνεσμπουργκ μας δίνει κάτι λίγα.
Και μετά μου 'δειξαν κάποια από εκείνα τα χαρτιά,
και ένα σημείωμα "Lion Sleeps Tonight,
Αμερικανική Εταιρεία Συνθετών, 10%, 600 δολάρια".
Ποτέ πριν δεν είχαμε λευκό επισκέπτη.
Ο Ρίαν ήταν ο πρώτος.
Είπε ότι θα μας βοηθούσε
να διερευνήσουμε εξονυχιστικά
τι είχε συμβεί με τα λεφτά του πατέρα,
πού κατέληξαν,
ποιος τα πήρε...
για να μπορέσουμε να πάρουμε αυτά που μας ανήκουν.
Σκέφτομαι ότι στον Βασιλιά των Λιονταριών βγάζουν πολλά με το τραγούδι.
Μας πλήγωσε πολύ
το γεγονός ότι τα παιδιά του δημιουργού πεινάνε...
ενώ οι Αμερικάνοι παχαίνουν με το τραγούδι του πατέρα μας.
Πόνεσε αυτό.
Μέχρι να μας το πει ο Ρίαν,
ιδέα δεν είχαμε.
Ήξερα ποιος ήταν ο πατέρας τους
και ήξερα τη σημασία όσων είχαν συμβεί σ' εκείνο το στούντιο
το 1939 και πόσο τεράστιες και κολοσσιαίες ήταν οι συνέπειες.
Υπήρχε μια απλή τροπή, την οποία είχα κάποιες πιθανότητες ν' αλλάξω.
Τα άτομα αυτά δεν είχαν σωστή αντιμετώπιση. Είναι άδικο.
Γενετικά βρίσκομαι στην Αφρική εδώ και 380 χρόνια.
Πάνω απ' όλα θέλω άφεση αμαρτιών
για τα ατοπήματα των προγόνων μου
και θέλω να μ' αγαπάνε. Εντάξει;
Οπότε...
έκανα κάτι που ελπίζω να κάνει τον κόσμο να μ' αγαπήσει.
Τους μαύρους να μ' αγαπήσουν.
Είναι αυτή η αλήθεια μου;
Αυτή είναι η αλήθεια πάνω-κάτω.
Ήμασταν ακριβώς στην αρχή αυτής της έρευνας,
όταν βρέθηκα αντιμέτωπος με τον λευκό δικηγόρο
που εκπροσωπούσε τις κόρες του Λίντα.
Κατάλαβα ότι ο μόνος τρόπος να πάρω το αρχείο του και να δω...
τι είχε συμβεί με τα οικονομικά του τραγουδιού,
ήταν να φέρω έναν δικηγόρο να τον αντικαταστήσει.
Ο Ρίαν ήρθε να με δει
και μου είπε ότι ήταν απασχολημένος με ένα άρθρο για το Rolling Stone.
Ότι είχε ανακαλύψει γεγονότα που ήθελε να μοιραστεί μαζί μου
και ότι πίστευε ότι έπρεπε να γίνει δίκη.
Οι αδερφές μού έδωσαν έγγραφη άδεια να προσεγγίσω τον δικηγόρο
στο Γιοχάνεσμπουργκ, λέγοντας "Βοηθήστε τον,
προσπαθεί να βγάλει άκρη με τα δικαιώματά μας".
Και πήρα πάλι το μεσαίο μου.
Θεωρώ πως το μελάνι στο πληρεξούσιο που μου 'χαν δώσει δεν είχε καν στεγνώσει
όταν πήγαμε στο γραφείο του.
Του εξηγήσαμε ότι δεν χρειαζόμασταν πια τις υπηρεσίες του,
γιατί είχαμε βρει άτομα που μπορούσαν να μας βοηθήσουν.
Και τότε είπε "Έτσι θα μου φερθείτε;
Έχω δουλέψει τόσο καλά με τη μητέρα σας
και τώρα έρχεστε εδώ μ' αυτούς τους ανθρώπους
και με βγάζετε κακό;"
Τότε ήταν που καταλάβαμε ότι είχε πληροφορίες που δεν μας είχε δώσει
κι ότι δεν θα μπορούσε να μας βοηθήσει.
Είπα σ' όλους τους "Ορίστε το πληρεξούσιό μου.
Η εντολή σας έχει ανακληθεί.
Άρα...
ήρθα μόνο για να μου δώσετε τον φάκελο".
Κι αυτός είπε "Ελάχιστα έχω".
Και μου έδωσε εκείνο τον φάκελο με τις λίγες σελίδες.
Βγαίνει ο Χάνρο και μου πετάει το ντοσιέ.
Έχει κάπου πέντε χαρτιά μέσα,
γιατί είχαν εμφανώς γίνει "παραλείψεις". Είχε...
Κάποιος είχε αφαιρέσει το ζουμί της υπόθεσης.
Αισθάνθηκα ότι προσπαθούσε να κρύψει κάτι.
Κι όχι με τρόπο που θα μπορούσες να αποκαλέσεις διακριτικό.
Πήρα την υπόθεση γιατί, πρώτον,
κυρίως ήθελα να καθιερωθώ ως όνομα,
δεύτερον,
αισθάνθηκα ότι είχε γίνει παραβίαση των δικαιωμάτων της οικογένειας...
κι ότι εκείνοι που είχαν κάνει την παραβίαση νόμιζαν ότι θα τους περάσει
και τους είχε περάσει για πολύ καιρό.
Ήθελα να δείξω...
στον έξω κόσμο ότι, αν έρχεστε εδώ...
για συναλλαγές με τη Νότια Αφρική και τους πολίτες της,
πρέπει να μας σέβεστε.
Προφανώς δεν είσαι από την Αφρική, Ντένις.
Δεν έχω δει Αφρικανό να παίζει τύμπανο με γροθιές.
Μόνο με ανοιχτές παλάμες.
ΧΙΟΥ ΤΡΕΪΣΙ ΕΘΝΟΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΟΣ
Μετά σου μαθαίνουν να κουνάς τα χέρια μέσα κι έξω από το τύμπανο...
αλλά πρέπει να το κάνεις σταθερά.
Όταν άρχισα την έρευνα διαπίστωσα
ότι το "Mbube" έφτασε στη Νέα Υόρκη τη δεκαετία του '50
ως μέρος ενός πακέτου που είχε στείλει από το Γιοχάνεσμπουργκ
ο σπουδαίος Νοτιοαφρικανός μουσικολόγος Χιου Τρέισι.
Ο Τρέισι ήλπιζε απεγνωσμένα ότι
αυτήν τη μουσική θα την αγαπούσαν κι άλλοι.
Όπως φάνηκε, όμως,
κανείς δεν νοιαζόταν για τα παράξενα μιας παράξενης υποκουλτούρας.
Ήταν έτοιμοι να τα πετάξουν, όταν εμφανίστηκε ο Άλαν Λόμαξ.
Ηχογραφούμε, κάνουμε πάρτι, ελάτε.
ΑΛΑΝ ΛΟΜΑΞ ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΟΣ
Βλέπει τους δίσκους και λέει "Ξέρω ποιος θα γούσταρε,
ο Πιτ Σίγκερ".
Ο Πιτ Σίγκερ ήταν υπέρμαχος της εργατιάς και της φολκ.
Ήταν πανταχού παρών με το μπάντζο του
και το τζιν του, λέγοντας τραγούδια
για τη δικαιοσύνη, απαιτώντας δικαιοσύνη για τον εργάτη.
Έχει μια ιδέα, σηκώνει τη βελόνα και τη ρίχνει.
Γοητεύεται τόσο από αυτό, που σκίζει χαρτιά
και το γράφει νότα-νότα.
Η ιδιοποίηση ξένης κουλτούρας απαγορεύεται,
αλλά στις αρχές της δεκαετίας του '50,
ένα παραδοσιακό φολκ τραγούδι ήταν δημόσιο, δεν ανήκε σε κανέναν.
Σαν άλογο που καλπάζει ελεύθερο.
Όπως το "Greensleeves", που δεν ξέρουμε ποιος το 'γραψε. Απλά συνέβη 600 έτη πριν.
Από πού πήραν οι Νεοϋορκέζοι την ιδέα ότι ήταν παραδοσιακό;
Όπως τα συνδύασα στο μυαλό μου, το 1952,
όταν το "Wimoweh" μπήκε στο τοπ-τεν των ΗΠΑ,
οι τύποι της Gallo είπαν "Θεέ μου,
είναι το "Mbube", που είχε ηχογραφήσει ο Σόλομον.
Δικό μας είναι το κομμάτι!
Να τους την πέσουμε, για να μας πληρώσουν!"
Τότε το νοτιοαφρικανικό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας ήταν στα σπάργανα.
Η παράδοση των Ζουλού ήταν...
στο μυαλό των λευκών που το διηύθυναν όλο αυτό...
ήταν απλώς μουσική που άρεσε στους Αφρικανούς της υπαίθρου.
Ίσως δεν αναρωτήθηκαν καν αν είναι αυθεντικές οι συνθέσεις,
γιατί δεν καταλάβαιναν λέξη από τα λόγια.
"Αφρικανοί είναι, αυτό κάνουν εκ φύσεως.
Χορεύουν με γαλότσες, τραγουδάνε,
έχουν αίσθηση του ρυθμού".
Τέτοιες απαξιωτικές βλακείες, τέτοια στάση.
Λέει στους Αμερικανούς "Είναι παραδοσιακό τραγούδι".
Δεν το κατάλαβαν, αλλά πήραν πιστόλι
και αυτοπυροβολήθηκαν στο κεφάλι, γιατί μόλις το άκουσαν,
είπαν "Είναι ελευθέρας χρήσεως, να το διεκδικήσουμε,
και να το κατοχυρώσουμε". Διασκευάστηκε από τον Πολ Κάμπελ.
Ποιος είναι ο Πολ Κάμπελ;
Δεν υπήρξε ποτέ, ήταν μια πλαστή οντότητα
που σκαρφίστηκαν οι δισκογραφικές και εισέπρατταν δικαιώματα από τραγούδια
που δεν είχαν κατοχυρωθεί.
Για μια νοτιοαφρικανική δισκογραφική ήταν κάτι πρωτόγνωρο
να μπει στο τοπ-τεν των αμερικανικών τσαρτ.
Θα είναι ό,τι πιο εντυπωσιακό τους είχε συμβεί...
και δυνητικά το πιο προσοδοφόρο.
Οπότε είπαν "Ας κάνουμε κάτι γι' αυτό".
Ανακάλυψα στον φάκελο του "Mbube" ότι υπήρχε πράγματι ένα εκχωρητήριο
ή αλλιώς "πράξη πνευματικής ιδιοκτησίας",
από τον Λίντα προς την Gallo African Limited.
Χρονολογούνταν το 1952,
δηλαδή...
την περίοδο που υπήρχε δραστηριότητα γύρω από το "Wimoweh"
και τη διασκευή των Weavers.
Σαφώς κάποιος της Gallo εκείνη την περίοδο...
αντιλήφθηκε ότι δεν υπήρχαν έγγραφα που αποδείκνυαν την κυριότητά τους.
Ο επικεφαλής έβαλε τον Λίντα να υπογράψει χαρτί που έλεγε
ότι το "Mbube" είναι αυθεντική σύνθεση και το έστειλαν στη Νέα Υόρκη.
Μάλλον το υποδέχτηκαν με χλευασμούς
του τύπου "Είπαν ότι ήταν ελεύθερο άλογο και τώρα το αλλάζουν".
Όταν εμφανίστηκα εγώ, σχεδόν όλοι είχαν πεθάνει,
αλλά κατά τα συμβόλαια, είχαν συμφωνήσει στο ότι διαφωνούσαν.
Οι Αμερικανοί ήταν κάτοχοι του "Wimoweh" στον υπόλοιπο κόσμο,
ενώ η Gallo το είχε στη Νότια Αφρική και στις τριγύρω περιοχές, όπως
Ροδεσία, Πορτογαλική Ανατολική Αφρική και πιο νότια, σε πολύ μικρή αγορά.
Κανείς σ' εκείνο το δωμάτιο δεν ήξερε τις μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Και τελικά αυτό το χαρτί θα γινόταν...
το υπ' αριθμόν ένα πειστήριο για μια σειρά από γεγονότα, που έφεραν
αμέτρητα εκατ. δολάρια στους Αμερικανούς δικαιούχους.
Αν ρωτήσετε αν αυτό ήταν άδικο...
Ο Σόλομον Λίντα εκείνη την εποχή δούλευε ως χαμηλόμισθος συσκευαστής
στο εργοστάσιο της Gallo, συσκευάζοντας δίσκους.
Πρέπει να τονίσω ότι δεν ήταν παράνομο ή απάτη, ήταν απλά...
οι συσχετισμοί ισχύος μεταξύ του Σόλομον Λίντα
και όποιου του έδωσε εκείνο το χαρτί. Θα ήταν τέτοιοι, που...
Αν μπω στη θέση του, φαντάζομαι ότι ένιωσε πως δεν είχε άλλη επιλογή.
Κάτι που επηρέασε πολύ το σκεπτικό μας ήταν...
το ότι ο πατέρας δεν ήξερε να γράφει.
Ούτε να διαβάζει. Όταν υπέγραψε, του έκαναν σαφές, άραγε,
τι ακριβώς θα υπέγραφε;
Επίσης, η υπογραφή ενός αμόρφωτου δεν λέει ψέματα.
Άλλοτε είναι σταυρός και άλλοτε δακτυλικό αποτύπωμα.
Δείξτε μας το χαρτί που υποτίθεται ότι υπέγραψε ο πατέρας...
για να δούμε αν η υπογραφή ανήκει σε αμόρφωτο άτομο ή όχι.
ΣΟΛΟΜΟΝ ΛΙΝΤΑ
Δεν ήξερε ότι μπορούσε να ζήσει από τη μουσική του. Απλώς τραγουδούσε.
Δεν είχε ιδέα ότι θα είχε μερίδιο στα κέρδη,
γιατί ήταν στη δούλεψη της Gallo.
Κι έτσι υποθέτω ότι
εκείνη η συμφωνία ορίζει τη μέρα που δεν ένιωσαν
ότι έχουν υποχρέωση να πληρώσουν στον Λίντα δικαιώματα συνθέτη
ή οποιουδήποτε άλλου είδους...
μερίδιο, από την όποια ροή εσόδων
θα κατάφερναν να εξασφαλίσουν από τους Αμερικανούς.
Ο Πολ Κάμπελ έβγαλε δεκάδες χιλιάδες δολάρια,
τα οποία πήγαν στους Weavers
και μετά φυσικά στους εκδότες τους, που θα 'παιρναν το 50%.
Αυτό που τιμάει τον Πιτ Σίγκερ είναι ότι ένιωσε την ηθική υποχρέωση
να ρωτήσει, για να...
βεβαιωθεί ότι ο Ζουλού στη Νότια Αφρική έπαιρνε αυτά που δικαιούταν.
Τον διαβεβαίωσαν ότι θα γινόταν.
Ποτέ δεν έγινε. Ξέρετε, υπήρξαν πολύ μικρές προσπάθειες
μία στο τόσο, αλλά
μόλις αποσύρθηκε ο Πιτ Σίγκερ από κάθε αξίωση επί των δικαιωμάτων,
οι εκδότες και η κάτοχος των αμερικανικών δικαιωμάτων, η Folkways, μπόρεσαν
να κάνουν μια συμφωνία που βόλευε τους ίδιους.
Όταν έφυγε ο Πιτ, θα έκαναν έναν μορφασμό δυσανασχέτησης,
και θα άναψαν πούρο, λέγοντας
"Λοιπόν, στέλνουμε κανένα ψιλό σ' αυτούς εκεί τους τύπους στην Αφρική;"
"Έτσι θα είναι όλοι ευχαριστημένοι".
Δεν ξέρω για εσάς, αλλά εγώ λέω "Χαίρε, Αφρική.
Μακάρι να τελειώσει για πάντα η εποχή
που τα πλούτη που έχεις σου τα κλέβουν άλλοι.
Η τέχνη μου έχει εμπλουτιστεί, όπως και πολλών άλλων
από τη μουσική σου...
κι ελπίζω να το ξέρεις.
Λίγο θολό, αλλά...
Φαίνεται, είναι η δεκαετία του '60.
Καρλ Γουέμπστερ!
Σας ευχαριστώ.
-...τίτλος; -"The Lion...
"The Lion Sleeps Tonight", The Tokens, πάμε.
Μεγάλωσα στο Μπράιτον Μπιτς του Μπρούκλιν, και στην παραλία
ανά λίγα τετράγωνα υπήρχε και ένα συγκρότημα.
Ξέρετε, τραγούδι στην παραλία. Έτσι προσελκύαμε τα κορίτσια.
Και τραγουδήσαμε αυτό το "Wimoweh", που άκουσα στο ράδιο και έμαθα στα παιδιά.
Αλλά τι σημαίνει; Τι θα πει "Wimoweh";
Δεν είχα ιδέα τι σήμαινε, κι έτσι...
πήγα στο νοτιοαφρικανικό προξενείο της Νέας Υόρκης
και έκανα έρευνα για το "Wimoweh"
και βρήκα ότι η σωστή λέξη δεν ήταν "Wimoweh", αλλά "Mbube".
Έδωσα την πληροφορία στους παραγωγούς μας, στη Hugo & Luigi της RCA,
κι εκείνοι κάλεσαν τον στιχουργό Τζορτζ Γουάις.
Ο Τζορτζ Ντέιβιντ Γουάις σπούδασε στο Τζούλιαρντ και
είχε γράψει διασκευές του Σινάτρα και τραγούδια του Πρίσλεϊ.
Μάλιστα έγινε μουσικός διευθυντής.
Και του είπα τι σήμαινε το τραγούδι κι αυτός έβγαλε τον στίχο
"Μες στη ζούγκλα, τη φοβερή ζούγκλα, ο λέων κοιμάται".
"Ο ΤΡΑΓΟΥΔΟΠΟΙΟΣ" ΤΖΟΡΤΖ ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΓΟΥΑΪΣ
Από πού μας ήρθε αυτό το τραγούδι;
Όταν μου ζητήθηκε να γράψω το τραγούδι για το συγκρότημα The Tokens,
το έψαξα. Δεν το έψαξα, έκανα έρευνα
και βρήκα ότι αυτήν τη λέξη την έλεγαν Αφρικανοί όταν πήγαιναν στη ζούγκλα
κι αυτό ήταν είτε όταν κυνηγούσαν λιοντάρια
είτε όταν επέστρεφαν με το θήραμα.
Δεν ήξερα ποιο, αλλά μου έδωσε την ιδέα για το "Μες στη ζούγκλα"
και έγραψα τον στίχο και τη μελωδία. Αλλά αυτή η λέξη,
ήταν μια λέξη που στον μέσο Αμερικανό δεν θα ήταν εύχρηστη.
Επομένως, αγγλοποιήθηκε.
"Mbube" σημαίνει λιοντάρι.
Αλλά έτσι όπως πάει αυτό το τραγούδι...
είναι σαν τραγούδι χωρίς νόημα.
Λέει συνέχεια "mbube", μέχρι το τέλος.
Εγώ το βλέπω σαν να δόξαζε τον εαυτό του.
Σαν να ήταν αυτός το λιοντάρι. Γιατί η επανάληψη του στίχου σημαίνει
"Είσαι λιοντάρι".
Κάπως έτσι...
δόξαζε τον εαυτό του. Καταλάβατε;
Όταν πήγαμε στο στούντιο,
νομίζαμε ότι θα ηχογραφούσαμε το "Wimoweh",
αλλά στη Hugo & Luigi... Σαν να το βλέπω μπροστά μου...
μου έδωσαν εκείνο το μπλοκ γραφής, ένα κίτρινο μπλοκ,
με τον στίχο.
Και κοιτάζω τον στίχο, εκεί που αράζω δίπλα στο πιάνο,
και λέω "Δεν μπορώ να ταιριάξω τον στίχο...
με τη μελωδία του 'Wimoweh', δεν ταιριάζει".
Οπότε αυτό που έκανα επιτόπου ήταν...
να γράψω μια μελωδία που να ταιριάζει με τον στίχο: το δεύτερο οκτάμετρο.
Σε φαλσέτο, φυσικά.
Κι έτσι δημιούργησα τη μελωδία εκεί ακριβώς, στο πιάνο,
κι έγινε το "The Lion Sleeps Tonight".
Το "Mbube" μεταλλάχθηκε σε "Wimoweh", το οποίο γέννησε το
"The Lion Sleeps Tonight".
Το 1961, όταν το "The Lion Sleeps Tonight" ήρθε πρώτο στα αμερικανικά τσαρτ,
ο Γουάις και οι δύο παραγωγοί του
κατονομάστηκαν συνθέτες του τραγουδιού,
και με βάση τις νόρμες της εποχής πήραν το 50% των εισπράξεων,
ενώ το μερίδιο της παραγωγής πήγε στη Folkways.
Από εκεί και πέρα είναι σαν να ρίχνεις σπίρτο σε λίμνη βενζίνης,
και το όλο θέμα φούντωσε, όπως λένε.
Αλλά για άλλη μια φορά δεν δόθηκε μερίδιο στον Σόλομον Λίντα,
ο οποίος ήταν πια ετοιμοθάνατος γέρος. Νοσούσε και μέσα σ' έναν χρόνο πέθανε.
Αφήνοντας ακριβώς 151 ραντ στον τραπεζικό του λογαριασμό.
Αυτό πρέπει να ισοδυναμούσε...
μισό, να σκεφτώ,
με δέκα σημερινά δολάρια.
ΣΟΛΟΜΟΝ ΕΝΤΣΕΛΕ - ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΤΟ 1909 ΑΠΕΒΙΩΣΕ 9-8-1962
Ελπίζω να μην ακουστεί αστείο αυτό, αλλά πραγματικά πιστεύω
ότι είμαι ένα σκεύος...
μέσα από το οποίο ο Πανάγαθος...
στέλνει σκέψεις...
ερεθίσματα, δημιουργίες, μέσω...
Εγώ είμαι απλώς το μέσον, δεν προέρχεται από εμένα.
Και για ό,τι γράφω τα εύσημα τα δίνω
σε κάτι άλλο και σε κάποιον άλλο,
όχι σε εμένα.
Τη δεκαετία του '90 υπήρξε μια αγωγή ονόματι "Folkways κατά Γουάις".
Ως τότε τα αμερικανικά δικαιώματα είχαν αλλάξει και το κείμενο έλεγε
ότι τα "Wimoweh" και "The Lion Sleeps Tonight"
είχαν ως βάση το τραγούδι του Λίντα.
Ακολούθησε εκείνο το τελείως παράλογο νομικό τελετουργικό,
όπου δύο ομάδες ζάπλουτων λευκών Αμερικανών
μάχονται για την κυριότητα...
ενός τραγουδιού που καμία από τις δύο δεν είχε γράψει.
Και οι δύο μιλούσαν για "κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας".
Βασικά είναι κάτι σαν...
σαν να πήραν το ελευθέρας, χωρίς να έρθει κάποιος να πει
"Κύριε πρόεδρε, εκπροσωπώ τους απογόνους
και την οικογένεια του Λίντα.
Αυτός είναι που υπέστη την κλοπή από τις δύο ομάδες των πλούσιων λευκών".
Οι κόρες του Λίντα δεν είχαν ακούσει γι' αυτές τις εξελίξεις πριν με γνωρίσουν.
Όλα τούς ήταν νέα. Κανείς δεν τις είχε ενημερώσει.
Ο δικηγόρος τους είτε είχε άγνοια είτε ήταν συνένοχος των Νεοϋορκέζων
και δεν τους είπε για αυτές οι εξελίξεις.
Αν είχαν ενημερωθεί και μπορούσαν
να κάνουν κάτι, να συμμετάσχουν,
οι ζωές τους θα είχαν μεταμορφωθεί ριζικά.
Αλλά επειδή ήταν αυτές που ήταν, τις αγνόησαν.
ΤΟ ΛΙΟΝΤΑΡΙ ΚΟΙΜΑΤΑΙ, Ο ΓΟΥΑΪΣ ΟΧΙ.
Η ειρωνεία με την ιστορία του τραγουδιού έγκειται στην απόφαση,
η οποία έδωσε στον Τζορτζ Γουάις
τον πλήρη έλεγχο του "The Lion Sleeps Tonight",
δίνοντάς του εξαιρετικό όφελος.
Μετά από αυτό το σημείο... το τραγούδι εκτοξεύτηκε.
Σαν γνωστό μού φαίνεται αυτό.
Πού το έχω ξαναδεί;
Μετά την ασυνήθιστη επιτυχία της ταινίας Ο Βασιλιάς των Λιονταριών
και του μιούζικαλ The Lion King, που ήταν ακόμα μεγαλύτερη,
καθόμουν αργά τη νύχτα, κάπνιζα κι έλεγα "Χριστός κι απόστολος, πολλά λεφτά".
Όταν, λοιπόν, δημοσίευσα ένα άρθρο γι' αυτό στο Rolling Stone...
με απασχολούσαν τα απλά, όπως το να μπει το όνομα του Σόλομον Λίντα στο τραγούδι
και να καταβληθεί στους απογόνους του ένα λογικό μερίδιο από τα τεράστια κέρδη.
Στην αρχή ο Χάνρο κι εγώ,
πιστεύαμε ότι μια κατά μέτωπο επίθεση ήταν το καλύτερο.
Οι Αμερικανοί δικηγόροι έλεγαν ότι είναι αδύνατον, για νομικούς λόγους.
Ότι είμαστε απλοί άνθρωποι κι ότι δεν ξέραμε τι κάναμε.
Ήμουν απαίσια επιλογή.
Δεν είχα εμπειρία σε θέματα πνευματικών δικαιωμάτων ή πνευματικής ιδιοκτησίας.
Έλειπαν ουκ ολίγα κομμάτια από αυτό το παζλ...
και οι παίκτες που εγώ υποψιαζόμουν ότι είχαν πρόσβαση σε αυτά
δεν έκαναν παιχνίδι.
Ο μόνος δρόμος που έβλεπα εγώ ήταν μια εκστρατεία προπαγάνδας.
Αν στρέφαμε την προσοχή στους Αμερικανούς κατόχους δικαιωμάτων
θα θορυβούνταν και θα πείθονταν να κάνουν την πρέπουσα χειρονομία.
Δεν είναι μόνο θέμα της Νότιας Αφρικής.
Το τραγούδι έγινε παντού αντικείμενο εκμετάλλευσης.
Και όσο για όλους εμάς,
εξετάζουμε τρόπους ανάκτησης των χαμένων δικαιωμάτων.
Όταν ο Ρίαν εμφανίστηκε κι έγραψε το άρθρο,
το τηλέφωνο άρχισε να χτυπάει σαν τρελό κι όλοι ρωτούσαν τι θα έκανε η Gallo.
Από εκείνη τη στιγμή και μετά πήγα να δω τους υψηλά ιστάμενους της Gallo
και ζήτησα χρηματοδότηση για να το πάω αυτό...
σε δικηγόρο πνευματικής ιδιοκτησίας
και...
πήγαμε στον Όουεν Ντιν.
Είναι ο συγγραφέας του βιβλίου περί πνευματικής ιδιοκτησίας στη χώρα.
Και έτσι ξεκίνησε η νομική διαδικασία.
Tην υπόθεση του "The Lion Sleeps Tonight" τη θεωρώ συνεισφορά σε κοινωνικό σκοπό.
Η εντολή που είχα ήταν να βρω τρόπο να φέρω δικαιώματα ή εισόδημα
στην οικογένεια του Σόλομον Λίντα.
Είχα επίγνωση των ενεργειών του Ρίαν Μαλάν και του Χάνρο Φρίντριχ,
τι... μονοπάτια είχαν πάρει,
και ήξερα από τη δική μου γνώση πάνω στα συμβόλαια ότι
δεν θα τους έβγαζαν πουθενά.
Αρχικά δεν είχα πολλές ελπίδες, γιατί ήξερα ότι ο Σόλομον Λίντα
είχε υπογράψει το εκχωρητήριο κι όταν το κάνεις
εκχωρείς όλα τα δικαιώματά σου. Σαν να πουλάς το σπίτι σου.
Δεν υπήρχε...
καμία δυνατότητα ισχυρισμού με βάση αυτά τα συμφωνητικά
ότι έπρεπε να εισρεύσει και κάποιο ποσό από δικαιώματα πίσω στην οικογένεια Λίντα.
Μια μέρα, στις αρχές της δεκαετίας του 2000,
μου τηλεφώνησε η Ελίζαμπεθ απελπισμένη.
Η Ελίζαμπεθ...
μπήκε στο ψητό και είπε "Είναι όπως τότε...
Η αδερφή μου πέθανε από AIDS".
Η μητέρα μου είχε τέσσερα παιδιά.
Η Άντελεϊντ είχε την αρρώστια, η μικρότερη.
Είχε τον ιό HIV.
Υπέφερε για πολύ καιρό πριν φύγει.
Eμείς οι τρεις μείναμε, είμαστε τρεις ακόμα.
Οι κηδείες είναι πολύ σημαντικές για τους Αφρικανούς...
για να δίνουν στους νεκρούς τον σωστό αποχαιρετισμό.
Οι άνθρωποι θα πτώχευαν και θα εξαθλιώνονταν
προκειμένου να επιτελέσουν σωστά όλες τις τελετουργίες.
Θυμάμαι, λοιπόν, να 'χω βρεθεί σε μία σκηνή στο Σοβέτο και να υπάρχει
ένα όμορφο πορτρέτο της Άντελεϊντ, όπως ήταν κάποτε,
και να βρίσκονται εκεί και πολλά συγγενικά μέλη.
13 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002
Ο θάνατος της Άντελεϊντ ήταν το χειρότερο σημείο στην πορεία αυτής της υπόθεσης.
Δεν πήγαινε πιο κάτω.
Ένιωσα αποτυχημένος.
Πραγματικά το ένιωσα.
Είχε περάσει πάνω από ένας χρόνος και δεν είχα τίποτα να επιδείξω.
Αν η Άντελεϊντ προερχόταν από οικογένεια με πρόσβαση σε δικηγόρους, εκπαίδευση,
νομικά έξοδα, κι αν μπορούσαν να παίξουν το παιχνίδι της πνευματικής ιδιοκτησίας,
η ζωή τους θα ήταν διαφορετική. Όχι όμως...
όταν είσαι φτωχός μαύρος στο Γιοχάνεσμπουργκ.
Υπήρξε ένας ομιλητής στην κηδεία που είπε
ότι ήλπιζε πως ο δικηγόρος της οικογένειας θα κατάφερνε πλέον κάτι εποικοδομητικό
και θα προωθούσε το ζήτημα.
Σε εμένα απευθυνόταν αυτό.
Το κατάλαβα,
μα ήμουν ανίσχυρος, αφού είχαμε ελάχιστα, ακόμα και σε εκείνο το στάδιο.
Ήμουν πράγματι στο σημείο που θα αποφάσιζα ότι δεν μπορούσε να γίνει τίποτα,
όταν ξαφνικά είχα μια στιγμή επιφοίτησης.
Και θυμήθηκα μια άγνωστη διάταξη του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας,
η οποία αναγόταν σε έναν βρετανικό νόμο πνευματικών δικαιωμάτων του 1911.
Χρονολογείται στην εποχή του Καρόλου Ντίκενς.
ΝΟΜΟΣ ΠΕΡΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ, 1911.
Το εν λόγω βρετανικό δίκαιο τότε προέβλεπε προστασία διά βίου συν 25 έτη μόνο.
Ήταν την εποχή που Κάρολος Ντίκενς είχε πεθάνει πρόσφατα
και είχε αφήσει την οικογένειά του σε πραγματικά δεινή οικονομική κατάσταση,
κάτι που ήταν αιτία οξείας αντιπαράθεσης στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Είχε συζητηθεί στη Βουλή.
Είπαν "Θα προσθέσουμε 25 χρόνια στη διάρκεια των πνευματικών δικαιωμάτων,
αλλά θα δώσουμε τα 25 επιπλέον χρόνια
στους κληρονόμους του συγγραφέα".
Αυτό τοποθετούσε την οικογένεια σε αρκετά ισχυρή θέση,
αφού έτσι μπορούσε να ισχυριστεί ότι το "Wimoweh" προήλθε από το "Mbube",
το "The Lion Sleeps Tonight" από το "Wimoweh".
Η χρήση του "The Lion Sleeps Tonight" αποτελεί παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων
επί του "Mbube", αν δεν έχει χορηγηθεί άδεια,
και φυσικά δεν είχε χορηγηθεί από την οικογένεια Λίντα,
γιατί δεν ήξερε τα δικαιώματά της.
Μπόρεσα να πάω πίσω στην Gallo και να τους πω "Παρά την αρχική μου...
αρκετά απαισιόδοξη στάση σε αυτήν την υπόθεση,
υπάρχει κάτι που μπορείτε να κάνετε".
Και συνέταξα μια έγγραφη γνωμοδότηση.
Νομίζω ότι ήταν μια γνωμοδότηση 20-25 σελίδων.
Και μόλις έφτασα στο τέλος της...
μου ήρθε εκείνο το...
με κυρίευσε το συναίσθημα ότι διάβασα κάτι το συγκλονιστικό.
Και είπα στον εαυτό μου "Να πάρει.
Είναι απίστευτο".
Ακούσαμε φήμες για μια γνωμοδότηση
και ξέραμε ότι εκείνη η γνωμοδότηση ενδεχομένως ήταν το κλειδί...
που θα ξεκλείδωνε...
αυτήν την υπόθεση.
GALLO RECORDS ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2002
Μίλησα με τον Χάνρο
και είπα "Χάνρο, η Gallo εξετάζει μια γνωμοδότηση από τον Όουεν Ντιν.
Αυτό που η Gallo είναι διατεθειμένη να κάνει
είναι να χρηματοδοτήσει και να σπονσοράρει τον Όουεν Ντιν
κι έτσι να εμπλακεί άμεσα στην υπόθεση".
Πιστεύω ότι αυτή είναι η στιγμή, τώρα, εν έτει 2002,
να το δούμε πολύ σοβαρά το θέμα.
Θα έπρεπε να το είχαμε κάνει νωρίτερα,
αλλά ο Ρίαν κι ο Χάνρο έχουν κάνει τεράστια δουλειά.
Για πρώτη φορά, παίρνουμε όλους τους πόρους τους
κι όλους τους δικούς μας και τους βάζουμε μαζί,
για να βεβαιωθούμε ότι το "Mbube"
θα δίνει τακτικό επίδομα στην οικογένεια για πολύ καιρό στο μέλλον.
Δεν τελειώσαμε, αλλά σας δίνω τον λόγο μου,
αυτός ο άνθρωπος, ο Όουεν Ντιν, που μας σύστησε ο Πολ, είναι...
Μπορεί να μας βοηθήσει και τα καταλαβαίνει αυτά.
Τώρα που τον έχουμε, θα δούμε προκοπή.
Είναι το κατάλληλο άτομο. Ελπίζουμε και προσευχόμαστε.
Αν δώσεις μάχη με αυτούς τους νομικά ισχυρούς Νεοϋορκέζους,
πρέπει να πας με δικά σου θανάσιμα όπλα
κι αληθινά αξιόπιστους ανθρώπους.
Τα βάλαμε κάτω με τον Όουεν...
και μας εξήγησε τα τεχνικά στοιχεία της γνωμοδότησης.
Ο Ντιν πήρε μεγαλοφυώς τον όρο της υπόθεσης Ντίκενς
και τον εφάρμοσε στην υπόθεση Λίντα.
Το 1987 τα δικαιώματα έπρεπε να είχαν επιστρέψει στους συγγενείς του,
ώστε αυτοί, όπως οι Ντίκενς, να είχαν
μια δεύτερη ευκαιρία να μεταφέρουν τα δικαιώματά τους αλλού,
κλείνοντας καλύτερη συμφωνία.
Δεν είχα την παραμικρή ιδέα ότι μπορεί να υπάρχει ένα τόσο υπέροχο αρχαίο όπλο.
Η Gallo αποφάσισε, με τη συμφωνία και των άλλων,
ότι σκόπευε να πάει αυτήν την υπόθεση πραγματικά μέχρι τέλους
και ότι ήθελε να γίνει διεθνώς αποδεκτό πως η περιουσία του Σόλομον Λίντα
είχε τα πνευματικά δικαιώματα του "Mbube"
κι η χρήση του "The Lion Sleeps Tonight" ή του "Wimoweh"
χρειαζόταν άδεια από τη οικογένεια.
Δεν ήξερα τι ακριβώς είχε ο Όουεν στο μυαλό του.
Ναι...
νομικά έχεις μια καλή θεωρία...
πρακτικά, όμως, θα τα καταφέρεις;
Κι αυτός είπε "Κοίτα, οι προετοιμασίες θα 'ναι...
αρκετά λεπτομερείς, θα πάρει κάμποσο καιρό...
αλλά θα το κυνηγήσω με την Ντίσνεϊ".
Πρόκληση είναι αυτό;
Σίμπα.
Ποτέ δεν θα σε προκαλούσα εσένα.
Η Ντίσνεϊ χρησιμοποιούσε τη μουσική του Λίντα στο μιούζικαλ,
με εσφαλμένη νομική εξουσιοδότηση, κατά τον Όουεν.
Ήταν ολοφάνερο ότι ένας εκ των μεγαλύτερων εκμεταλλευτών του τραγουδιού
ήταν στην πραγματικότητα η Ντίσνεϊ κι ότι η Ντίσνεϊ έβγαζε αμύθητα ποσά
από την υποκείμενη μουσική δουλειά.
Το καλύτερο νέο μιούζικαλ του 1998 είναι...
το The Lion King.
Οι πιθανότητες ήταν εναντίον μας...
ευθύς εξαρχής.
Και καταλάβαμε ότι είχαμε να αντιμετωπίσουμε
μια απίστευτα κολοσσιαία εταιρεία.
Η νομική δίωξη της Ντίσνεϊ στις ΗΠΑ δεν ήταν κάτι αποδεκτό.
Ο κρατικός μας προϋπολογισμός...
ο προϋπολογισμός της Νότιας Αφρικής
δεν συγκρίνεται με τον δικό τους.
Ήμασταν πολύ αισιόδοξοι,
αλλά τα λεφτά δεν ήταν ο στόχος μας.
Ο στόχος μας ήταν να...
καθιερώσουμε τα δικαιώματα και να ταράξουμε τα νερά.
Κι εφόσον θέλαμε ο κόσμος να μας προσέξει,
όσο πιο διακεκριμένος ήταν ο στόχος τόσο το καλύτερο.
Ο Όουεν Ντιν
απλώνει το χέρι και γραπώνει την Ντίσνεϊ από το κύρος της.
Θα τη στριμώξει πολύ άσχημα για να γίνει το σωστό,
για να πιέσει τους κατόχους των πνευματικών δικαιωμάτων.
"Αμάν, ξεμπλέξτε μας, δεν αντέχουμε, δεν κάναμε κάτι.
Θα φανούμε ρατσιστές".
Και χωρίς καμία προειδοποίηση...
ο Πολ Τζένκινς μάς πετάει τη βόμβα, λέγοντας
ότι λυπάται, αλλά η Gallo δεν θα προχωρήσει με την υπόθεση
και ότι...
αποσύρεται από το όλο εγχείρημα.
Ήμασταν έτοιμοι να δράσουμε και ξαφνικά μας είπαν
ότι δεν πάμε πουθενά.
Από τη μία, είχα επίγνωση του βαθμού
στον οποίο η Ντίσνεϊ ήταν έτοιμη να παλέψει την υπόθεση στο δικαστήριο.
Με προβλημάτιζε σαφώς μια ενδεχόμενη σύγκρουση συμφερόντων
κι εμπορικών σχέσεων,
οπότε ήμουν βέβαιος ότι η Gallo δεν θα μπορούσε να το πάει δικαστικά.
Ήταν... ξέρετε...
ήταν ένα μονοπάτι που δεν θέλαμε να πάρουμε.
Βλέπαμε ότι δεν υπήρχε άλλος δρόμος.
Αν η Ντίσνεϊ ανακαλούσε όλα τα δικαιώματα της Gallo,
τα έσοδά μας θα επηρεάζονταν πολύ.
Είχαμε επενδύσει τόσο πολύ χρόνο και προσπάθεια και συναισθηματικό κεφάλαιο
στον σχηματισμό αυτής της υπόθεσης
και μας είχε κατενθουσιάσει η τιμιότητα,
η κοινωνική ορθότητα του σκοπού μας.
Το να την εγκαταλείψουμε και να την ξεχάσουμε ήταν...
ξέρετε... απλώς δεν μπορούσαμε.
Είχε πάει πολύ μακριά, είχαμε περάσει το σημείο...
Πνευματικά είχαμε περάσει το σημείο χωρίς γυρισμό.
Ήταν τεράστιο πρόγραμμα.
Ο Όουεν Ντιν είναι από τους πιο ακριβούς δικηγόρους στο Γιοχάνεσμπουργκ,
δεν δούλευε δωρεάν.
Και η όλη υπόθεση μπορεί να χανόταν αν ο φίλος μου ο Χάνρο
δεν είχε πετύχει τον υπουργό Πολιτισμού στο αεροδρόμιο κάποιας χώρας.
Είχα πτήση για το Γιοχάνεσμπουργκ...
το Σάββατο το πρωί.
Και εκεί που κάθομαι στην αίθουσα αναχωρήσεων,
μπαίνει αυτός ο τύπος...
Τον κοιτάω καλά και λέω "Τον έχω δει στην τηλεόραση".
Πήγα προς το μέρος του. Στεκόταν μόνος του...
και είπα...
"Δόκτορ Τζόρνταν,
λέγομαι Χάνρο Φρίντριχ...
είμαι δικηγόρος στο Γιοχάνεσμπουργκ. Εκπροσωπώ την οικογένεια Λίντα".
"Ναι" λέει αυτός,
"Έχω διαβάσει γι' αυτό".
Ήταν από τις περιπτώσεις που πετυχαίνεις κάποιον που σε αναγνωρίζει.
ΠΑΛΟ ΤΖΟΡΝΤΑΝ ΠΡΩΗΝ ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
"Ορίστε η κάρτα μου", "Να η δικιά μου",
αυτό το πράγμα.
Του είπα "Δόκτορα Τζόρνταν,
δεν με γνωρίζετε...
αλλά εδώ πρόκειται
για μια κληρονομιά.
Μια εθνική κληρονομιά.
Το 'Mbube' πρέπει να επιστρέψει
και δεν μπορώ να πολεμήσω τους Αμερικανούς χωρίς λεφτά".
Με κοίταξε...
και είπε "Πόσα;" Απάντησα "Πολλά".
Υπάρχουν τύποι κι εταιρείες που έχουν βγάλει εκατομμύρια,
εκμεταλλευόμενοι την καλλιτεχνία,
την επιδεξιότητα, το μουσικό ταλέντο
των Αφρικανών.
Πολλά λεφτά.
Αυτό θα καθιέρωνε ένα πολύ σημαντικό προηγούμενο, νομικά.
Είναι γεγονός ότι πήραν την απόφαση να μας βοηθήσουν, και αυτό ήταν σκέτο χρυσάφι.
Κυριολεκτικά και μεταφορικά.
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
Μόλις λάβαμε χρηματοδότηση,
το επόμενο βήμα ήταν να βρούμε δικαστική δικαιοδοσία στη Νότια Αφρική.
Για να ενάγεις κάποιον που δεν βρίσκεται στη χώρα,
πρέπει να δεσμεύσεις ή να αποκτήσεις δικαίωμα
επί περιουσιακού στοιχείου που έχει στη χώρα.
Κατάλαβα, έπεσε στην αντίληψή μου ότι η Ντίσνεϊ κατείχε
κάπου 250 εμπορικά σήματα στη Νότια Αφρική,
που υπάγονται στο νοτιοαφρικανικό δίκαιο.
Κι έτσι αποφασίσαμε να κατασχέσουμε τα εμπορικά σήματα της Ντίσνεϊ,
Μίκυ Μάους και Ντόναλντ Ντακ,
για να ασκήσουμε εδώ την αγωγή.
Θυμάμαι που σκεφτόμουν "Πολύ μεγαλοφυές".
Οι Νοτιαφρικανοί άκουσαν την εξής απίθανη ιστορία.
Δικηγόρος έπιασε ομήρους εμπορικά σήματα της Ντίσνεϊ.
Θα ήθελα να δω τους τύπους στο Μπέρμπανκ
που διοικούν την Ντισνεϊ, όταν μάθουν ότι στην άλλη άκρη της γης
κάποιοι τελείως άγνωστοι είχαν το θράσος
να πιάσουν όμηρο τον Μίκυ Μάους.
Η London Times έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Η New York Times, η Los Angeles Times, όλες πιάστηκαν από αυτό το άρθρο.
"Η μεγάλη, κακιά Ντίσνεϊ κόντρα στη φτωχή αφρικανική οικογένεια"
αποτέλεσε καλό δημοσιογραφικό υλικό και πίεσε αρκετά την Ντίσνεϊ.
Κυριολεκτικά μέσα σε...
θα έλεγα, τέσσερις-πέντε μέρες...
ο Όουεν πήρε μια κλήση.
Πολύ φορτισμένη, χτυπήσαμε ευαίσθητη χορδή.
Ο ισχυρισμός μας ήταν "Διεπράχθη παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων, προέκυψαν ζημίες.
Σας μηνύουμε, πρώτον, για μια δικαστική εντολή, η οποία θα σταματήσει
την εμπορική εκμετάλλευση
του "The Lion Sleeps Tonight" στη Νότια Αφρική χωρίς την άδειά μας.
Δεύτερον, ζητάμε αποζημίωση για τη διαπραχθείσα μη εξουσιοδοτημένη χρήση".
Επιδώσαμε αυτά τα χαρτιά στη Ντίσνεϊ και
εκείνοι αντέδρασαν σαν ζεματισμένες γάτες και έφεραν
το βαρύ τους πυροβολικό να ασκήσει πίεση σε εμάς και ό,τι σχετιζόταν με εμάς.
Πλέον βρίσκονταν ενώπιον του νοτιοαφρικανικού δικαστηρίου.
Αυτό που αποφάσισε η Ντίσνεϊ να κάνει ήταν να φέρει ένα επείγον αίτημα
στο δικαστήριο, ζητώντας του να απορρίψει την κατάσχεση των εμπορικών σημάτων.
Οδηγηθήκαμε ενώπιον του δικαστηρίου κάπως απροσδόκητα
για να παραστούμε στην υπόθεση.
Ήμουν εξαιρετικά ανήσυχος, γιατί
καταλαβαίνετε ότι έχουμε μόνο αυτήν τη ζαριά.
Αν αποτύχουμε σε αυτό, τελείωσε.
Είχα προγραμματίσει, πολύ πριν από τη διεξαγωγή της ακρόασης,
διακοπές λίγων ημερών σε ένα καταφύγιο άγριας ζωής.
Είχα φύγει με τη σύζυγό μου και βλέπαμε ανέμελοι τα ζώα,
όταν δέχτηκα ένα μήνυμα στο κινητό μου που έλεγε
πως η απόφαση είχε εκδοθεί
και ότι ήταν υπέρ μας, το οποίο, όπως ήταν φυσικό, με κατενθουσίασε.
Το δικαστήριο αποφάσισε υπέρ μας και είπε ότι η δίκη θα συνεχιζόταν.
Στο σημείο αυτό η Ντίσνεϊ κατάλαβε ότι δεν ήταν υποκριτικός
ο ισχυρισμός μας και ότι έπρεπε να τα βάλουμε κάτω.
Κι αυτό έδωσε την αφορμή για τις συζητήσεις του διακανονισμού.
Προς μεγάλη μου έκπληξη,
σχεδόν αμέσως οι δικηγόροι της Ντίσνεϊ έφτιαξαν μια πρόταση εφάπαξ διακανονισμού,
την πληρωμή των μελλοντικών αμοιβών από τα δικαιώματα
και η Ντίσνεϊ έθεσε ως πολύ αυστηρό όρο του διακανονισμού
τη μη δημοσίευση των πληρωτέων ποσών σε καμία περίπτωση.
Για εμένα ήταν...
μια πολύ...
έντονη, αγχωτική δικαστική διαμάχη,
η επιτυχία της οποίας ξεπέρασε τα πιο τρελά μου όνειρα.
Ήμουν εκστασιασμένος, δηλαδή, ήταν για εμένα
κορυφαία στιγμή της καριέρας μου.
ΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΓΟΥΝΑ ΤΗΣ ΝΤΙΣΝΕΪ
Έγραψα ένα δελτίο τύπου για τον θρίαμβο του Όουεν.
Έλεγε "Ιστορική νίκη για Νοτιοαφρικανό δικηγόρο.
Επιτέλους δικαιώνεται ο Λίντα".
Σε όλους μας αρέσει το αίσιο τέλος. Σαν ταινία της Ντίσνεϊ.
Σαν να εξαλείφεται ο πόνος και η λύπη και να θριαμβεύει η δικαιοσύνη
ενώ οι όμορφοι φεύγουν χέρι-χέρι το ηλιοβασίλεμα.
Ήταν παραμυθένιο τέλος.
Πραγματικά.
Ακόμα σαν θαύμα το θυμάμαι.
Ήταν τόσο παράτολμο εγχείρημα.
Το γεγονός ότι διαχειρίστηκα και κέρδισα μια υπόθεση,
η οποία αισθάνθηκα ότι έφερε σπουδαίες αλλαγές για κάποιους ανθρώπους
και όχι για κολοσσούς που κοιτάνε τα νούμερα των ισολογισμών τους,
έκανε την υπόθεση ιδιαίτερη για μένα.
Η δημοσιότητα που προέκυψε από αυτό ήταν...
συντριπτικά προς όφελός μας,
ενώ μπορέσαμε να θέσουμε το τοπικό μας συμφέρον υπό το φως της δημοσιότητας.
Ήταν πράγματι μια διεθνής υπόθεση.
ΜΙΑ ΑΓΩΓΗ, ΜΙΑ ΦΟΒΕΡΗ ΑΓΩΓΗ
Υπάρχει μια αναμφίβολη αναγνώριση
από συνθέτες των ΗΠΑ. Εκμεταλλεύτηκαν για χρόνια το τραγούδι
αλλά σύμφωνα με τον τελικό διακανονισμό
το κοινό θα γνωρίζει ότι αυτό το τραγούδι ήταν του Λίντα.
Και αυτό για μένα σημαίνει ότι έχει επιστρέψει σπίτι του.
Στο πατρικό μου στο Ζόλα...
δεν είχαμε ηλεκτρικό ρεύμα.
Και οι τοίχοι και το πάτωμα δεν ήταν από τσιμέντο. Οι τοίχοι ήταν από τούβλα
και το πάτωμα από χώμα.
Είχα ενθουσιαστεί...
που εκείνη η φτώχια που είχαμε τόσο καιρό
θα τελείωνε πια.
Και που θα αρχίζαμε καινούρια ζωή.
Που θα μπορούσαμε να έχουμε καλύτερη κοινωνική θέση, αξιοπρέπεια.
Δεν θέλω τα παιδιά μας να ζήσουν τη ζωή που ζήσαμε.
Οι κληρονόμοι του τραγουδοποιού Σόλομον Λίντα
κέρδισαν τον δικαστικό αγώνα κατά της Disney Enterprises και όσων
είχαν διεκδικήσει τα δικαιώματα από το τραγούδι "Mbube" του 1939.
Το τραγούδι χρησιμοποίησε η Ντίσνεϊ στην ταινία TheLion King.
Όπως αναφέρεται, η μελωδία απέφερε κέρδη πάνω από 100 εκατ. ραντ
στους κατόχους των δικαιωμάτων.
Η οικογένεια θα λάβει αποζημίωση για παρελθούσες αμοιβές.
Ακριβώς πριν από την οριστικοποίηση του διακανονισμού
ο Όουεν μού ζήτησε μια τελευταία χάρη.
Υπήρχε μια διάχυτη αίσθηση ότι η οικογένεια με εμπιστευόταν
και υποθέτω ότι εκείνος ήθελε να μου αναπτύξει την ιδέα
ότι ο διακανονισμός ήταν προτιμητέος,
και μετά να το εξηγήσουμε στις αδερφές.
Το μείζον θέμα ήταν ότι ο Όουεν άσκησε αγωγή για 60.000.000 ραντ,
τα οποία τότε αντιστοιχούσαν σε 2.250.000 δολάρια.
Ενώ ο διακανονισμός ήταν για πολύ λιγότερα.
Έπρεπε να υπογράψω συμφωνητικό εμπιστευτικότητας,
και δεν έπρεπε να κάνω πουθενά συζήτηση για το θέμα, κάτι το οποίο...
με έφερε σε αδιέξοδο.
Ό,τι και να έλεγα πλέον, θα φαινόταν ανειλικρινές ή υπεκφυγή.
Έκανα αυτό που μου ζητήθηκε...
Το σκέφτηκα λιγάκι το ζήτημα και τους είπα, ουσιαστικά,
"Κοιτάξτε... αν επρόκειτο για δικά μου λεφτά...
θα συμβιβαζόμουν".
Το ποσό...
δεν θα τους εξασφάλιζε Ferrari.
Μα ήταν κάτι σίγουρο, στο οποίο μπορούσαν να βασιστούν.
Χάρηκα απίστευτα που η υπόθεση είχε τακτοποιηθεί.
Όμως...
Εκ των υστέρων καταλαβαίνω ότι υπήρξα αρκετά αφελής.
Δεν είχα ιδέα τι πολυπλοκότητες επρόκειτο να εμφανιστούν.
ΟΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΙ ΤΟΥ LION KING ΣΕ ΕΠΩΔΥΝΗ ΜΑΧΗ
Παρουσιάστηκαν προβλήματα με τον διακανονισμό
και οι αδερφές ήταν πολύ δυσαρεστημένες με ορισμένες πτυχές των γεγονότων.
Όλα άρχισαν όταν υπήρξαν ερωτήσεις για τα λεφτά.
Μας έλεγαν τι να κάνουμε, σαν να ήμασταν παιδιά.
Μας προβλημάτιζαν οι επιπτώσεις που θα είχε στις αδερφές
το γεγονός ότι ξαφνικά θα έπαιρναν τόσα λεφτά.
Η Ντίσνεϊ...
έθεσε ως όρο τα χρήματα να πληρωθούν σε ένα εμπίστευμα.
Αυτό που θεώρησα υποχρέωσή μου
ήταν να εξασφαλίσω τη σύσταση ενός σωστού εμπιστεύματος
και τη διαχείρισή του από ικανά και κατάλληλα άτομα.
Εγώ κατάλαβα ότι είχαμε λογιστή,
τον Γκλεν Ντιν, λόγω του οικονομικού του υπόβαθρου,
τον Νικ Μοτσάτσι, έναν άλλο διαχειριστή, γιατί ασχολείτο με την εισροή των αμοιβών,
και ήμουν κι εγώ, λόγω της σχέσης μου με την οικογένεια.
Στην πορεία της υπόθεσης, και μετά την κατάσχεση των σημάτων της Ντίσνεϊ,
οι Νοτιοαφρικανοί πίστεψαν ότι εκατομμύρια...
δολάρια...
θα έβγαιναν από αυτό.
Οι αδερφές είχαν από την αρχή προσδοκίες
ότι θα ήταν πάμπλουτες για όλη τους τη ζωή.
Ήταν πάρα πολύ δύσκολο να διαχειριστούμε τέτοιες προσδοκίες,
βασικά θα έλεγα ότι ήταν αδύνατο.
Υπήρχε επίσης και η δυσκολία των γλωσσικών φραγμών
και ο μόνος από τους διαχειριστές που μιλούσε εκείνη τη γλώσσα
ήταν ο Νικ Μοτσάτσι.
Ωστόσο εξασφαλίσαμε τότε σε μεγάλο βαθμό τη χρήση διερμηνέων,
μάλιστα ο οδηγός τού Χάνρο Φρίντριχ...
ήταν Ζουλού και ενίοτε έκανε τη μετάφραση για λογαριασμό μας.
Έπρεπε να τις ρωτάω αν ήταν εντάξει
με αυτά που συζητούσαμε και σε περίπτωση που είχαν απορίες,
έπρεπε να μας διακόπτουν και να σηκώνουν το χέρι τους,
να ρωτάνε, για να τους δίνονται διευκρινίσεις και λύσεις.
Πέρασε κάμποσος καιρός μέχρι να πάρουν τα χρήματα,
γιατί το εμπίστευμα δεν γινόταν να πληρωθεί αμέσως μετά τον διακανονισμό.
Αυτό και μόνο, λοιπόν...
δεν το έβλεπαν με καλό μάτι οι εν λόγω κυρίες
και τότε ήταν που η εμπιστοσύνη...
κλονίστηκε λιγάκι.
Όταν δημιουργήθηκε το εμπίστευμα, δεν μπορούσαμε να το καταλάβουμε και πολύ.
Δεν νιώθαμε καλά για το όλο θέμα.
Δεν πήγα στη σύσκεψη για το εμπίστευμα, γιατί δεν ήταν του χαρακτήρα μου.
Δεν είμαι τύπος που θα κρατήσει τα πρακτικά, θα τους απογοήτευα.
Το θέμα ήταν σε ικανά χέρια, και υπήρχαν πιο ισχυρές δυνάμεις.
Η κυβέρνηση, ο Οργανισμός Μουσικών Δικαιωμάτων,
μια μεγάλη και εύρωστη νομική επιχείρηση.
Κι αν τα λεφτά δεν ήταν τόσα όσα περίμενε η οικογένεια,
έπρεπε να είναι αρκετά για να αλλάξουν τις ζωές τους.
Τις απογοήτευσα.
Ναι, πραγματικά.
Δεν έχω ξαναδεί τις κόρες του Λίντα εδώ και
κοντά δέκα χρόνια.
Δεν έχω ιδέα τι είδους υποδοχής θα τύχω.
Αν θεωρούμαι ένας από τους κακούς της υπόθεσης...
Αυτή η ιστορία υπάρχει 77 χρόνια τώρα.
Ας ελπίσουμε ότι θα την ξεκαθαρίσουμε πριν πεθάνουμε.
ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ
Στο Σοβέτο ερχόμουν από μικρός.
Ερχόμουν κάθε τόσο με τους γονείς μου.
Αφήναμε τους υπηρέτες όταν έφευγαν με άδεια κι είχαν αποσκευές.
Πού είναι η οδός Μάντλιν Πίσιζ;
Εντάξει, δεν πειράζει.
Δεν είναι αυτή.
Μετά από την εξέγερση του 1976...
λόγω της έντασης, σε έβλεπαν τα παιδιά,
έβλεπαν λευκό δέρμα, φώναζαν "Στόχος!" κι άρχιζαν να σε λιθοβολούν.
Από τότε, κάθε φορά είναι σαν επιστροφή. Έχω έρθει...
Όποτε μπαίνω σε αμάξι για το Σοβέτο αγχώνομαι λίγο.
Θα μπορούσατε να τη θεωρήσετε μια ιστορία λευκής παράνοιας.
Και αυτό είναι.
Το άλλο είναι ότι θα έπρεπε να ξέρω πού είμαι τώρα,
γιατί όλα μου φαίνονται πολύ γνώριμα.
Δείπνο στις Λίντα.
Και μετά για ύπνο.
Πάει καιρός.
Ξέρετε γιατί είμαι εδώ;
Όχι.
Ακούστε, συγγνώμη.
Την τελευταία φορά που σας είδα είχα ήδη γκρίζα μαλλιά
και ήθελα να ξεκινήσω μια νέα ζωή.
Λυπάμαι που συνέβη αυτό, που δεν είστε ευτυχισμένες
και που συνεχίζεται ακόμα αυτό το πράγμα.
Δεν έχουν αλλάξει και πολλά. Τα πράγματα είναι όπως τα άφησες.
Δεν υπάρχουν βήματα μπρος ή πίσω. Είναι στατικά τα πράγματα.
Έχουμε ερωτήσεις, ως οικογένεια,
πρέπει να ξέρουμε.
Όταν ρωτάμε, θέλουμε να μάθουμε
πόσα είχαν δοθεί αρχικά,
πόσα χρησιμοποιήθηκαν
και τι θα συμβεί στο μέλλον.
Δηλαδή δεν σας έδωσαν λογαριασμό, δεν σας είπαν εξαρχής
"Τόσα λεφτά βγήκαν,
-τόσα δίνονται". -Όχι.
Θα ήταν πολύ καλό να έχουμε τις κινήσεις του λογαριασμού
από τη σύσταση του εμπίστευματος...
-Ναι. -στο οποίο δεν έχουμε πρόσβαση.
Ωραία, λοιπόν, θυμάστε μήπως τότε, στις αρχές του 2006,
που μου ζήτησαν να μιλήσω στις θείες και τη μητέρα σας
για τον διακανονισμό και να τους τον εξηγήσω;
Μου είπαν ότι έγινε διακανονισμός σε μετρητά.
Ο Χάνρο, που είχε δουλέψει από το 1999
σ' αυτήν την υπόθεση τσάμπα, θα έπαιρνε το 20%
και όλο το υπόλοιπο ποσό θα πήγαινε στους απογόνους.
Αλλά τότε, έτσι από το πουθενά,
κάτι άλλαξε, δηλαδή προέκυψαν κι αυτά τα τεράστια νομικά έξοδα.
Μου είχαν πει ότι η κυβέρνηση,
το Υπουργείο Πολιτισμού, θα πλήρωνε τα νομικά έξοδα
και τότε ήρθαν ξαφνικά κι αυτές οι τεράστιες αξιώσεις
σε βάρος της περιουσίας από τον Ντιν κι άλλους δύο δικηγόρους,
τα ονόματα των οποίων δεν θυμάμαι.
Και είπα "Δεν μπορείτε να το κάνετε αυτό. Σας εμπιστεύτηκα.
Θα μας βγει το όνομα. Σε κάθε λευκό που έχει εμπλακεί.
Μας βγάζετε κλέφτες, μη μου το κάνετε αυτό".
Θυμάστε τη μέρα
που η εφημερίδα έλεγε "Επιτέλους δικαιώνεται ο Λίντα";
Και "Επιτέλους κάναμε κάτι σωστό εδώ".
Δεν μπορείτε να μιλάτε έτσι, αλλά τελικά να λέτε
σε όλους εμάς, λίγο-πολύ "Θα σας φερθούμε όπως σε παιδιά.
Δεν δικαιούστε την αλήθεια".
Όντως μας κρατήσανε λεφτά απ' τον διακανονισμό.
Όντως μας κρατήσανε τα λεφτά που λες.
-Αλήθεια; -Ναι.
Ξέραμε ότι έπρεπε να πληρώσουμε τον Χάνρο.
Δεν ξέραμε ότι θα πληρώναμε όλους αυτούς που δούλεψαν για την υπόθεση.
Ξέραμε μόνο για την αμοιβή του Χάνρο,
με τον οποίο ξεκινήσαμε.
Όταν πήρανε τα λεφτά, δεν μας είπαν καν
"Τόσα θα πάρετε".
Νομίζω ότι μας θεωρούν κορόιδα.
Νιώσαμε ανίκανες, γιατί βλέπαμε τι γινόταν,
αλλά ήμασταν ανίσχυρες να κάνουμε κάτι γι' αυτό.
Όλοι μας αμειφθήκαμε...
προφανώς.
Αλλά δεν ήταν από τις υποθέσεις που θα μας έκαναν πλούσιους.
Τελεία.
Δεν έχει σημασία πόσο εξηγείς. Όταν πέφτει το χρήμα,
πρέπει να εξηγήσεις ξανά.
Και την επόμενη φορά που θα ξαναπέσει το χρήμα.
Θα είμαι πολύ ευθύς και...
Έχουμε κατηγορηθεί για πολύ καιρό,
οι διαχειριστές έχουν κατηγορηθεί για πολύ καιρό
για κακοδιαχείριση, κατασπατάληση και υπεξαίρεσή των χρημάτων, αλλά...
δόθηκαν ποσά. Δόθηκαν διάφορα μεγάλα ποσά
και κάποια στιγμή μάς τηλεφώνησε μία από τις αδερφές
κι είπε ότι χρειαζόταν πιο πολλά χρήματα.
Κι εμείς είπαμε "Μα σας δώσαμε το τάδε μεγάλο ποσό,
τι το κάνατε;"
"Το ήπια" ήταν η απάντηση.
Τα χρήματα σπαταλήθηκαν,
ξοδεύτηκαν άσκοπα και σε ορισμένες περιπτώσεις δεν δικαιολογούνταν καν
δυο μήνες μετά την καταβολή τους.
21 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΕΙΔΗΣΕΙΣ
"ΡΩΤΗΣΤΕ ΚΑΠΟΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΤΙ ΕΚΑΝΑΝ ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΑ
ΚΑΙ ΘΑ ΔΕΙΤΕ ΟΤΙ ΤΑ ΣΚΟΡΠΙΣΑΝ ΣΕ ΠΟΤΑ.
ΟΙ ΚΟΡΕΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΟΙ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΦΙΛΕΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΤΟΥΣ".
Θέλω να ξέρω αν ο Όουεν μάς λέει σπάταλες αλκοολικές.
Ήρθε ποτέ στα σπίτια μας ή στο πατρικό μας στο Ζόλα;
Δεν ξέρει ούτε που μένω.
Και είναι και αστείο, γιατί
είμαι η μόνη που πίνει. Αυτές δεν πίνουν.
Αυτοί έφεραν ποτά και είπαν "Ας πιούμε. Τα λεφτά σας είναι. Απολαύστε τα".
Τώρα τα γυρνάνε και μας λένε αλκοολικές.
Αυτοί είναι μεθυσμένοι, όχι εμείς.
Όταν μια σχέση κλονίζεται,
συνήθως μετά υπάρχουν αλληλοκατηγορίες.
Κάποιος πρέπει να κατηγορηθεί.
Εγώ σίγουρα...
δεν έχω κάτι με την οικογένεια.
Έκανα ό,τι καλύτερο μπορούσα
και δεν έκανα τίποτα...
που θα μπορούσε να τις βλάψει.
Σε προσωπικό επίπεδο πραγματικά δεν ήθελα να ανακατευτώ
και να βγάλω πόρισμα για το πώς διαχειρίζονταν τα χρήματα.
Ξέρετε, ήταν πολύ ξεκάθαρο στο μυαλό μου, αυτή είναι η στάση μου,
ότι... δεν ήταν δικό μου θέμα.
Ποιος είπε ότι ήμασταν οι καλύτεροι για να τις καθοδηγήσουμε;
Ποτέ μου δεν είχα κατάρτιση οικονομικού συμβούλου.
Πήρα την απόφαση να παραιτηθώ και δεν θυμάμαι την ημερομηνία
ή την ώρα...
Αυτό νομίζω ότι ήταν το σωστό.
Η οικογένεια έφερε κάποιον συγγενή να αντικαταστήσει τον Νικ.
Απλώς δεν μπορούσα...
να κάνω άλλο τον ζογκλέρ.
Έφυγα, παραιτήθηκα.
Είχαμε κάνει τη θητεία μας. Τουλάχιστον εγώ και ο Χάνρο,
και νομίζω ότι και εκείνες θα ήθελαν να φέρουν
νέα πρόσωπα σε αυτό, ειδικά μαύρα.
Νομίζω ότι υπήρχε και πάλι καχυποψία
και ήμουν απόλυτα πρόθυμος, σε εκείνο το στάδιο, να αποσυρθώ και να δώσω
την ευθύνη και τον ρόλο σε κάποιον άλλο, γιατί είχα πλέον κουραστεί.
Όταν είναι να πούμε για λεφτά, όλοι παραιτούνται.
Πόσα ήταν;
Αυτό, κυρίως, μας ενοχλεί.
Δεν γίνεται, ως δικαιούχοι, να μην ξέρουμε πόσα μας είχαν δώσει.
Τώρα που έχουμε πόλεμο...
θέλουν να την κάνουν με τη μερίδα του λέοντος.
Ο πατέρας δεν είχε τίποτα.
Πέθανε πάμφτωχος. Την αλήθεια θέλουμε.
Μόνο τότε θα έχουμε ολοκληρωμένη ιστορία.
Το πιο σημαντικό για μένα είναι ότι σ' αυτήν την υπόθεση
προσπάθησα να οργανώσω μια σειρά από γεγονότα
για να δείτε εμάς, τους λευκούς Νοτιοαφρικανούς,
να κάνουμε κάτι για το οποίο είμαστε περήφανοι,
Και δεν αντέχω στην ιδέα να μου στερήσουν αυτό το κατόρθωμα.
Έχουμε μεγάλο επικοινωνιακό χάσμα.
Δεν μιλάω Ζουλού, οι δύο κόρες δεν μιλάνε καλά Αγγλικά.
Έχουμε και τον φόβο των λογιστικών όρων, που βασικά, δεν μεταφράζονται.
Αυτό δημιουργεί πολύ πρόσφορο έδαφος για υποψίες του χειρότερου είδους.
Ελπίζω πραγματικά ότι θα υπάρξουν απλές και ειλικρινείς εξηγήσεις για όλα αυτά
και ότι...
οι κύριοι παίκτες θα δώσουν επιτέλους απαντήσεις.
Μέχρι στιγμής όποιος μίλησε μαζί σας, μίλησε, ως έναν βαθμό, με υπεκφυγές.
Υπάρχουν πράγματα που δεν μπορεί να πει,
λόγω της "φίμωσης" που επιβλήθηκε για τον διακανονισμό το 2006.
Το σόου πρέπει να αρχίσει με τον Όουεν Ντιν.
Ο Όουεν ήταν ο καπετάνιος.
Έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον σχεδιασμό του εμπιστεύματος.
Αν υπάρχει κάποιος που μπορεί να ασκήσει την επιρροή του
και να πείσει τους άλλους παίκτες ότι πρέπει να ανοίξουν τα χαρτιά τους,
πρέπει να αρχίσουμε με τον Όουεν.
-Καλημέρα, Ρίαν! -Δρ Ντιν, πώς είστε;
Βολέψου, κάθισε.
Λοιπόν, να πού φαίνεται ότι στράβωσε το πράγμα.
Οι τρεις κόρες του Λίντα λένε
"Δεν καταλαβαίνουμε τι έχει συμβεί εδώ.
Πήραμε χρήματα, αλλά δεν ξέρουμε αν πήραμε ό,τι δικαιούμασταν.
Κανείς δεν δίνει σαφείς απαντήσεις".
-Αγγλικά δεν μιλάνε... -Θα 'μαι ειλικρινής.
Πρόκειται για μια υπόθεση εξαιρετικά πολύπλοκη, πολυσύνθετη και πολυδιάστατη.
Θα έλεγα ότι μόνο μια χούφτα δικηγόρων κατανοούν πραγματικά την υπόθεση.
Πώς περιμένουμε από αυτές να την καταλάβουν;
Δεν θα μπορούσαν με τίποτα να την καταλάβουν.
Ίσως υπάρχει και η πιθανότητα να μας δουλεύουν οι κόρες,
να ξέρουν πιο πολλά από όσα λένε. Η άλλη πιθανότητα...
είναι ότι... οι διαχειριστές και οι υπόλοιποι έχουν κάτι να κρύψουν.
Πολύ αμφιβάλλω.
Δεν νομίζω ότι αυτό είναι το θέμα.
Αν δεν έγινε σωστή παρακολούθηση στη διακίνηση των χρημάτων,
λυπάμαι πολύ για αυτό, γιατί αυτό ακριβώς ήθελα να αποφύγω.
Αλλά οι κόρες, τα μισά από αυτά μπορεί να τα βγάζουν από το μυαλό τους.
Αλλά πρέπει να πω ότι οι διαχειριστές δούλεψαν αμισθί, δεν πληρώνονταν.
Και οι κόρες δεν πρέπει να ξεχνάνε ότι
πολλοί έφτασαν στα άκρα για να τις υποστηρίξουν.
Όλοι μας το κάναμε πιστεύοντας ότι ήταν ένας σκοπός που άξιζε να κυνηγήσουμε και
λίγη περισσότερη ευγνωμοσύνη από τις κόρες
ειλικρινά θα την εκτιμούσαμε.
Εγώ νομίζω ότι σε χρησιμοποιούν.
Νομίζω ότι προσπαθούν να σου φορτώσουν...
τη δική τους ανικανότητα να ξεκαθαρίσουν τις υποθέσεις τους
και αυτό είναι πολύ άδικο,
γιατί τις έχεις βοηθήσει ανυπολόγιστα παλιότερα.
Νομίζω ότι η διαφάνεια,
η αλήθεια μόνο θα μας λυτρώσει.
Αν δεν ανοίξουν όλοι τα χαρτιά τους,
αυτό το ζήτημα δεν πρόκειται να λυθεί...
Συμφωνώ μαζί σου και
χαίρομαι να βοηθώ σε θέματα πνευματικών δικαιωμάτων,
γιατί είναι το αντικείμενό μου και έχω αυτοπεποίθηση, αλλά μη μου ζητάς
να πάω και να κάνω επαγγελματική δουλειά σε έναν χώρο
για τον οποίο δεν ξέρω τίποτα. Αυτό δεν θα συμβεί.
Ας πούμε απλώς...
Όποιος δικηγόρος έχει εμπλακεί μέχρι τώρα έχει βγάλει έναν σκασμό λεφτά. Ωραία;
Και θα πει απλώς...
"Την πάρτη μου κοιτάω, το συμφέρον μου βάζω πάνω απ' όλα".
Αλλά δεν νομίζω να το πει. Ποιος δικηγόρος το κάνει;
Αλλά είναι ο καλύτερος δικηγόρος πνευματικής ιδιοκτησίας
στη Νότια Αφρική, είναι άψογος επαγγελματίας.
Πάντα ισχύει το "Αν θες τις υπηρεσίες μου, πλήρωσέ με". Ωραία;
Είναι η σκληρή πραγματικότητα που πρέπει να δεχτούμε.
Τι παράπονο να κάνω; Ότι δεν υπακούουν στον κανόνα μου;
Ήταν μεν άδικο, αλλά από την άλλη...
χωρίς τον Όουεν Ντιν, δεν θα είχαμε κάνει τίποτα.
ΜΑΡΤΙΟΣ 2018
Έχουν περάσει αρκετοί μήνες.
Η οικογένεια μπόρεσε να βρει μερικούς τραπεζικούς λογαριασμούς
κι εγώ έκανα...
φύλλο και φτερό κάθε στοιχείο που μπόρεσα να βρω,
τα υπολόγισα και δεν βρήκα
καμία παράνομη πληρωμή από αυτόν τον λογαριασμό.
Η γνώσεις μου έχουν κενά και κάποια στοιχεία λείπουν.
Ως άτομο τα πνευμόνια του οποίου λαχταρούν το ορμητικό οξυγόνο της αλήθειας,
είπα "Λυπάμαι που απογοήτευσα... την οικογένεια".
Απλώς δεν υπάρχουν αποδείξεις για την απάτη που λένε ότι έγινε.
Δεν είναι ιστορία ύψιστου εγκλήματος, αλλά ιστορία παρεξηγήσεων
και υπερβολικών προσδοκιών και, δεδομένης της ιστορίας μας,
ήταν αναπόφευκτο να λήξει έτσι.
Γεγονός είναι ότι η Νότια Αφρική είναι μια χώρα,
που οι φυλές της δεν ξέρουν καλά και δεν εμπιστεύονται η μία την άλλη
και μια χώρα όπου κάθε διαμάχη...
ρέπει προς την άμεση "φυλετικοποίηση".
Η όλη υπόθεση έμοιαζε να βρίθει από τεράστια συμβολική σημασία
για τους Νοτιοαφρικανούς, ένα έθνος που είναι
στην πλευρά των ηττημένων εδώ και πάρα πολύ καιρό.
Ακόμα ψάχνουμε ο ένας τον άλλο
μέσα σε έναν βούρκο παραζάλης και αμοιβαίας παρεξήγησης.
Τίποτε στη χώρα αυτή δεν έχει επιλυθεί, ξεχαστεί ή συγχωρεθεί.
Υπάρχει απίστευτα βαθιά και πανάρχαια μνησικακία.
Αυτά τα αρχέγονα ζητήματα μας επιβαρύνουν καθημερινά,
τον καθένα από εμάς, και μας μιλάνε όλη την ώρα.
Το θέμα είναι πολύ απλό.
Ο τύπος έγραψε το τραγούδι. Το έγραψε,
στήθηκε στο μικρόφωνο και τραγούδησε τη μελωδία
που απέφερε κέρδη 16 εκατ. δολαρίων.
Υποθέτω ότι αυτή δεν ήταν ακριβώς η κατάληξη...
που ήλπιζα να δω εγώ ή η οικογένεια, αλλά...
ήταν πολύ καλύτερη από την ήττα.
Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΕΛΗΞΕ ΣΤΙΣ 31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ ΤΟΥ 2017.
Η ΕΡΕΥΝΑ ΤΩΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΣΤΩΝ ΕΔΕΙΞΕ
ΟΤΙ ΚΑΘΕ ΚΟΡΗ ΕΛΑΒΕ ΛΙΓΟΤΕΡΑ ΑΠΟ 250.000 ΔΟΛΑΡΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΑ.
ΟΙ ΚΟΡΕΣ ΤΟΥ ΛΙΝΤΑ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΚΑΜΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΑΞΙΩΣΗ ΣΕ ΑΜΟΙΒΕΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
ΕΠΙ ΤΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ "MBUBE" Ή ΕΠΙ ΤΩΝ ΔΙΑΣΚΕΥΩΝ ΤΟΥ,
ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΑΞΙΩΣΕΙΣ ΕΠΙ ΚΑΠΟΙΩΝ ΜΙΚΡΩΝ ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ.
ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΑΝΗΚΟΥΝ ΑΚΟΜΑ ΣΤΟΥΣ ΑΡΧΙΚΟΥΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΥΣ ΕΚΔΟΤΕΣ.
Υποτιτλισμός: Βασίλης Τζιοβάρας